Установа адукацыі

«Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны»

ЗАЦВЯРДЖАЮ Прарэктар па вучэбнай рабоце ГДУ імя Ф. Скарыны __________________ І.В. Семчанка __________________2020 Рэгістрацыйны № УД-_____________/вуч.

ГІСТОРЫЯ КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ

Вучэбная праграма ўстановы вышэйшай адукацыі

па вучэбнай дысцыпліне для спецыяльнасцей:

1-25 01 04 Фінансы і крэдыт

1-25 01 07 Эканоміка і кіраўніцтва на прадпрыемстве

2019 г.

Вучэбная праграма складзена на аснове тыпавой вучэбнай праграмы “Гісторыя культуры Беларусі” для вышэйшых навучальных устаноў, зацверджанай Мiнiстэрствам адукацыi Рэспублікі Беларусь 20 красавіка 2009 г. Рэгiстрацыйны № ТД-Д.081/тып. І навучальных планаў ГДУ імя Ф.Скарыны, зацверджаных 01.02.2018, рэгістрацыйны № Е 25-01-18/ уп; 28.01.2015, рэгістрацыйы № Е 25-03-15/уп.

СКЛАДАЛЬНІК:

Паўлавец А. Д. – старэйшы выкладчык кафедры гісторыі Беларусі ГДУ імя Ф.Скарыны

РЭКАМЕНДАВАНА ДА ЗАЦВЯРДЖЭННЯ:

Кафедрай гісторыі Беларусі ГДУ імя Ф. Скарыны
(пратакол № 9 от 8.04.2019)
Навукова-метадычным саветам ГДУ імя Ф. Скарыны
(пратакол № 8 от 17.05.2019)

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Актуальнасць вывучэння курса

Веданне культурна-гістарычнай спадчыны, яе здабыткаў, цяжкасцяў і праблем развіцця дазваляе ўсім зацікаўленым больш грунтоўна асэнсаваць мінулае і сучаснае, узважыць магчымасці для ўнясення ўласнага ўклада ў развіццѐ грамадства. Неабходнасць вывучэння курса «Гісторыя культуры Беларусі» абумоўлена павышэннем ролі сферы культуры ў сучасным свеце, значнасцю ведаў аб нацыянальных традыцыях для падрыхтоўкі высокакваліфікаванага спецыяліста і грамадзяніна.

2.2 Мэты і задачы курса

Мэтай выкладання дысцыпліны па выбару студента кампанента ўстановы адукацыі вышэйшага навучання цыкла сацыяльна-гуманітарных дысцыплін “Гісторыя культуры Беларусі” з’яўляецца замацаванне ў студэнтаў сістэматычных ведаў у галіне гісторыі айчыннай культуры як на ўзроўні фактаў, так і на ўзроўні іх тэарэтычнага і канцэптуальнага асэнсавання; фарміраванне уяўленняў аб месцы і ролі культуры Беларусі ў гісторыі беларускага народа, у гісторыі еўрапейскай і сусветнай культуры; выхаваць пачуццё патрыятызму і гонару за беларускі народ, яго дасягненні ў гістарычным мінулым і на сучасным этапе.

Асноўнымі задачамі дысцыпліны з’яўляюцца:

азнаямленне студэнтаў з галоўнымі накірункамі вывучэння гісторыі айчыннай культуры ў беларускай і замежнай навуцы;

вывучэнне найважнейшых з'яў, працэсаў, твораў, тэндэнцый і заканамернасцей яе развіцця; вызначэнне адметных рысаў культуры беларускага народа на розных этапах яго гістарычнага развіцця;

разгляд гісторыі культуры Беларусі ў кантэксце гісторыі культуры славянскіх народаў, еўрапейскай і сусветнай культуры;

паказ культур нацыянальных меншасцей, якія пражывалі і пражываюць на тэрыторыі Беларусь.

1.3 Патрабаванні да ўзроўню засваення зместа навучальнага матэрыяла:

Па выніках вывучэння курса студэнт павінен замацаваць і развіць наступныя акадэмічныя кампетэнцыі:

умець прымяняць базавыя навукова-тэарэтычныя веды для рашэння тэарэтычных і практычных задач;

валодаць сістэмным і параўнаўчым аналізам;

умець працаваць самастойна;

быць здольным вьшрацоўваць новыя ідэі (крэатыўнасць);

валодаць міждысцьшлінарным падыходам пры вырашэнні праблем;

валодаць навыкамі, звязанымі з выкарыстаннем тэхнічных сродкаў, кіраваннем інфармацыяй і працай з камп'ютарам;

валодаць навыкамі вуснай і пісьмовай камунікацыі;

умець вучыцца, павышаць сваю кваліфікацыю на працягу жыцця.

Па выніках вывучэння курса студэнт павінен замацаваць і развіць наступныя сацыяльна-асобовыя кампетэнцыі:

валодаць якасцямі грамадзянскасці;

быць здольным да сацыяльнага ўзаемадзеяння;

валодаць здольнасцю да міжасабовых камунікацый;

валодаць навыкамі здаровага ладу жыцця;

быць здольным да крытыкі і самакрытыкі (крытычнае мысленне);

умець працаваць у камандзе;

быць здольным да самастойнага навучання;

умець фарміраваць асабістыя высновы;

быць здольным прымяняць атрыманыя веды.

Па выніках вывучэння курса студэнт павінен замацаваць і развіць наступныя прафесійныя кампетэнцыі:

планаваць, арганізоўваць і весці вучэбна-метадычную і навукова- метадычную работу;

фарміраваць грамадзянскую пазіцыю, патрыятызм, развіваць эстэтычныя прадстаўленні і высокія маральныя якасці асобы;

дыялектычна мысліць і аргументаваць свой пункт гледжання, аналізаваць факты і рабіць прагнозы развіцця падзей;

аналізаваць гістарычныя і сучасныя праблемы культурнага жыцця грамадства.

1.4 Структура зместу навучальнай дысцыпліны

Змест дысцыпліны прадстаўлены ў выглядзе тэмаў, якія паглыбленыя.

Змест раздзелаў і тэмаў абапіраецца на набытыя раней студэнтамі кампетэнцыі пры вывучэнні дысцыпліны “Гісторыя Беларусі”.

1.5 Метады навучання

Асноўнымі метадамі, якія адпавядаюць мэтам вывучэння дысцыпліны з’яўляюцца:

Элементы праблемнага навучання, што рэалізуюцца на лекцыйных і семінарскіх занятках;

Элементы навучальна-даследніцкай дзейнасці, рэалізацыя творчага падыходу, якія выкарыстоўваюцца пры самастойнай працы.

1.6 Арганізацыя самастойнай працы студэнтаў

Пры вывучэнні дысцыпліны выкарыстоўваюцца наступныя формы самастойнай працы:

Кантралюемая самастойная праца ў выглядзе выканання індывідуальных заданняў пад час семінарскіх заняткаў

1.7 Дыягностыка кампетэнцыі студэнтаў

Для ацэнкі дасягненняў студэнтаў выкарыстоўваецца наступны дыягнастычныя інструменты:

Правядзенне бягучых кантрольных апытанняў па тэмах.

Форма навучання – дзённая, курс – 2, семестр – 3, 4. Агульная колькась гадзін – 72 (2 заліковыя адзінкі), аўдыторная колькасць гадзін – 34, з іх: лекцыі – 16 гадзін, семінарскія заняткі – 18 гадзін. Форма справаздачнасці – залік у трэцім, чацвёртым семестры.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛУ

Раздзел 1 Культура беларускіх зямель у эпоху першабытнага мастацтва і у у IX — XIII стст.

Тэма 1 Культура беларускіх зямель у эпоху першабытнага мастацтва

Матэрыяльная культура. Кераміка. Прылады працы. Рэчы хатняга ўжытку. Упрыгожанні. Асавец. Светапогляд першабытнага чалавека. Дахрысціянскія вераванні. Пакланенне аб'ектам жывой і нежывой прыроды. Анімізм. Татэмізм. Фетышызм. Магія. Язычніцкі пантэон. Дэманалогія. Святы каляндарнага цыкла. Сямейныя святы і абрады.

Тэма 2. Культура беларускіх зямель у IX — XIII стст.: народная культура, архітэктура, мастацтва

Агульныя ўмовы развіцця. Распаўсюджванне хрысціянства. Яго ўплыў на культуру і светаўспрыманне чалавека. Народная культура. Вусная народная творчасць. Паданні, прыказкі, прымаўкі. Абрадавыя песні, магічныя замовы, заклінанні, клятвы. Быліны. Скамарошаства як сінтэтычны від народнага мастацтва. Дваяверства. Хрысціянскія і паганскія элементы ў культуры. Святы, звычаі, абрады.

Горадабудаўніцтва і дойлідства. Ваеннае і грамадзянскае дойлідства. Планіроўка і забудова гарадоў. Гарадскія ўмацаванні. Замкі-данжоны. Камянецкая вежа. Культавая архітэктура. Полацкая і гродзенская школы дойлідства. Іх адметныя рысы. Сафійскі сабор у Полацку. Спаская царква. Храмы Бельчыцкага Барысаглебскага манастыра. Дойлід Іаан. Гродзенскія цэрквы. Барысаглебская (Каложская) царква. Віцебская Дабравешчанская царква. Мураваныя храмы іншых гарадоў Беларусь Драўлянае дойлідства. Жывапіс. Мастацтва фрэскі. Манументальны роспіс Спаскай царквы. Візантыйска-кіеўскія ўплывы. Фрэскі полацкіх, віцебскага, навагрудскага, гродзенскага храмаў.

Іканапіс. Дэкаратыўна-прыкладное і ювелірнае мастацтва. Дробная пластыка. Упрыгожанні. Прадметы культу. Майстар-ювелір Лазар Богша. Крыж Ефрасінні Полацкай і яго мастацкія вартасці.

Тэма 3. Культура беларускіх зямель у IX — XIII стст.: літаратура

Помнікі эпіграфікі і пісьменства. Пячатка Ізяслава. Графіці. Барысавы камяні. Знаходкі берасцяных грамат. Бібліятэкі і скрыпторыі. Ефрасіння Полацкая. Тураўскае евангелле. Аршанскае евангелле. Літаратура. Перакладная літаратура. Кананічныя творы, патрыстыка, агіяграфія, пацерыкі і інш. Арыгінальная літаратура. Жыціі Ефрасінні Полацкай і Аўрамія Смаленскага. Аратарская проза. Асоба і творчасць Кірылы Тураўскага. Клімент Смаляціч. «Наказание» полацкага епіскапа Сімяона. Свецкая літаратура. «Слова пра паход Ігаравы» і беларускія землі. Праблема летапісання ў Полацку і іншых гарадах Беларусі. Іпацьеўскі летапіс. «Летапісец Яропкіна».

Раздзел 2 Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.

Тэма 4 Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.: архітэктура і горадабудаўніцтва

Новы гістарычны кантэкст. Беларусь у Вялікім княстве Літоўскім. Этнічныя працэсы на беларускіх землях. Роля і месца культуры ў фарміраванні беларускай народнасці. Рэнесанс і яго ўплыў на айчынную культуру. Культура народных нізоў. Станаўленне самабытнага беларускага фальклору. Сямейна-бытавыя святы. Цыклы абрадавай паэзіі. Казкі і іх тэматыка. Гістарычныя песні і паданні.

Архітэктура і горадабудаўніцтва. Новы этап развіцця беларускага горада. Заходнееўрапейскія ўплывы. Кампазіцыйны цэнтр горада. Замак і «места». Ваеннае дойлідства. Замкі-кастэлі. Ліда, Крэва, Меднікі. Замкі ў Віцебску, Гродне, Навагрудку. Прыватнаўласніцкія замкі. Замак у Міры — унікальны помнік айчыннага дойлідства. Нясвіж. Замкі ў Геранёнах, Ляхавічах. Фарміраванне палацава-замкавых комплексаў. Архітэктурныя стылі. Беларуская готыка. Рэнесанс. Храмы абарончага тыпу. Касцёлы ў Ішкалдзі, Камаях. Цэрквы-крэпасці ў Сынковічах, Мураванцы, Супраслі. Іх знешні дэкор і інтэр'ер. Пратэстанцкія зборы. Дом-крэпасць у Гайцюнішках. З'яўленне, станаўленне і адметныя рысы стылю барока. Ранняе барока. Я. М. Бернардоні. Касцёл езуітаў у Нясвіжы.

Тэма 5 Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.: мастацтва, літаратура, адукацыя

Выяўленчае мастацтва. Манументальныя фрэскавыя роспісы. Візантыйска-рускія традыцыі. Рэалістычныя рысы. Люблін. «Еўхарыстыя», «Тайная вячэра», «Грамніцы». Сандамір, Кракаў. Візантыйска-сербскія ўплывы. Супрасль. Роспісы Куцеінскага Богаяўленскага манастыра, магілёўскіх храмаў. Станаўленне беларускай школы іканапісу. «Маці Божая Адзігітрыя» са Слуцкага раёна, «Маці Божая Адзігітрыя Смаленская». Пётр Еўсяевіч з Галынца. «Нараджэнне Маці Божай» (1649). Зараджэнне свецкага партрэта. Парсуна. Сармацкі партрэт. Гравюра. Т. Макоўскі. Скульптура і пластыка. Раманскі і гатычны стылі. «Распяцце». «Св. Гжэгаж». Рэнесанс і барока. Мемарыяльная пластыка. Надмагіллі з віленскай катэдры. Нясвіжскія надмагіллі Радзівілаў. Медальернае мастацтва. Майстар-разбяр Ананія.

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. Крыжы-энкалпіёны. Абразкі. Ювелірныя вырабы. Мастацкае шкло. Кавальскае майстэрства. Кафля. Рукапісная кніга. Кнігазборы. Кніга на пергаміне. Лаўрышаўскае евангелле. Абклад, мініяцюры. Уплыў гатычнага мастацтва. Мсціжскае і Полацкія евангеллі. Кніга на паперы. Жыровіцкае, Шарашоўскае евангеллі. Рэалістычныя рысы ў мастацкім афармленні.

Бібліятэкі Супрасльскага манастыра і Полацкага Сафійскага сабора. Прыватныя зборы. Кнігадрукаванне. Асоба і жыццёвы шлях Фрранцыска Скарыны. Пражскія і віленскія выданні. Гравюры выданняў Скарыны. Месца Францыска Скарыны ў гісторыі беларускай і еўрапейскай культуры. Пратэстанцкія кнігадрукары. Брэсцкая друкарня М. Радзівіла Чорнага. Сымон Будны. «Катэхізіс» і іншыя выданні. В. Цяпінскі. Прыватныя і брацкія друкарні.

Літаратура. Беларуска-літоўскае летапісанне. «Летапісец вялікіх князёў літоўскіх». Беларуска-літоўскі звод 1446 г. «Хроніка Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага». «Хроніка Быхаўца» — вяршыня беларуска-літоўскага летапісання. Змена жанраў і форм гістарычнай літаратуры. Баркулабаўскі летапіс. Дзённік Ф. Еўлашэўскага. Перакладная літаратура. Рыцарскі раман і воінская аповесць. «Троя». «Александрыя». «Аповесць пра Трышчана і Іжоту». Уздым арыгінальнай свецкай літаратуры ў канцы XVI — пачатку XVII ст. «Допісы» Ф. Кміты-Чарнабыльскага. Сатырычныя творы. «Прамова Мялешкі», «Ліст да Абуховіча». Паэзія. Зараджэннне паэзіі на старабеларускай мове. Францыск Скарына. «Епікграмы». А. Рымша. Л. Мамоніч. Паэт-патрыёт Я. К. Пашкевіч. Паэты-лаціністы. Мікола Гусоўскі. «Песня пра зубра». Ян Вісліцкі. «Пруская вайна». Перакладная і арыгінальная царкоўная літаратура. Агіяграфія. Апакрыфічныя творы. Гуманістычныя тэндэнцыі ў творчасці Грыгорыя Цамблака. Рэфармацыя і контррэфармацыя. Пратэстанцкія мысліцелі. С. Будны, В. Цяпінскі. Рэлігійная палеміка канца XVI — 1-й паловы XVII ст. Праваслаўныя публіцысты. М. Сматрыцкі. «Фрынас». Лаўрэнцій і Стэфан Зізаніі. Л. Карповіч. Каталіцкія і уніяцкія палемісты. П. Скарга і I. Пацей.

Тэатр і музыка. Традыцыі народнага мастацтва. Скамарохі, мядзведнікі. Узнікненне лялечнага тэатра «Батлейка». Тэатры пры брацкіх школах і езуіцкіх калегіумах. Асаблівасці іх рэпертуару. Музычныя інструменты. Калектывы выканаўцаў. Творы. «Полацкі сшытак».

Адукацыя. Сістэма адукацыі езуітаў. Калегіумы. Віленская акадэмія. Праваслаўныя брацкія школы. Базыльянскія навучальныя установы.

Раздзел 3 Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.

Тэма 6 Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.:

архітэктура і мастацтва

Пагаршэнне ўмоў развіцця Беларусь Наступствы войн. Паланізацыя. Статус старабеларускай мовы. Народная культура. Вусная народная творчасць. Сацыяльныя матывы. Сатырычнасць. Гістарычны эпас. Казацкія песні. Народная культура — галоўны асяродак захавання беларускай нацыянальнай культуры. Горадабудаўніцтва і дойлідства. Росквіт архітэктуры барока. Сталае барока. Магілёўская школа дойлідства. Касцёл і кляштар бернардынак у Мінску. Позняе (віленскае) барока і яго адметнасць. Я. К. Глаўбіц, М. Д. Пёпельман, Дж. Сака. Полацкі Сафійскі сабор. Фарны касцёл у Гродне. Віцебская ратуша. Нясвіжскія помнікі. Ракако. Беразвецкі сабор. Пачатак распаўсюджвання класіцызму. Помнікі, пераходныя ад барока да класіцызму. Палацы ў Свяцку, Шчорсах, Ружанах. Змены ў планіроўцы гарадоў. А. Тызенгаўз. Прадмесце Гарадніца, Паставы. М. Агінскі. Слонім. Драўляная архітэктура. Ільінская царква ў Віцебску. Званіца ў Чэрску. Рысы народнага дойлідства.

Жывапіс і графіка. Узмацненне заходніх уплываў і рэалістычных тэндэнцый. Фрэскавы жывапіс. Роспісы праваслаўных і уніяцкіх цэркваў у Магілёве, Мсціславе, Віцебску. Фрэскі касцёлаў св. Станіслава ў Магілёве, Божага Цела ў Нясвіжы. Уздым беларускай школы іканапісу. Абразы «Маці Божая Адзігітрыя Баркулабаўская», «Сашэсце ў пекла», «Грамніцы». Магілёўскі майстар А. Пігарэвіч. К. Д. Гескі. «Тайная вячэра». Свецкі партрэт. Яго разнавіднасці: парадны, рыцарскі, пахавальны. Уплывы класіцызму. Кніжная гравюра. Аляксандр і Лявонцій Тарасевічы. Магілёўская гравёрная школа. Максім і Васіль Вашчанкі. Фёдар Ангілейка. Герш Ляйбовіч. «Выявы княжацкай Радзівілаўскай сям'і».

Скульптура і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. Разьба па дрэве. Майстар Пётр з Нягневічаў. Іканастасы, царскія брамы, алтары. Іканастас Мікалаеўскай царквы ў Магілёве. Інтэр'еры касцёлаў у Пінску, Гродне, Слоніме. Мастацкае шкло. Вырабы Налібоцкай і Урэцкай мануфактур. Слуцкія паясы. Дзейнасць беларускіх майстроў у Маскве. Перасяленне беларускіх рамеснікаў у Расію. Беларуская разьба. Арцель Кліма Міхайлава. Іканастас Смаленскага сабора Новадзявочага манастыра ў Маскве. Палац у Каломенскім. Творы беларускіх майстроў у Аружэйнай, Залатой, Сярэбранай палатах Крамля. Цаніннае майстэрства. Арцель Ігната Максімава.

Тэма 7 Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.:

літаратура, тэатр і музыка, адукацыя

Літаратура. Паэзія Сімяона Полацкага. «Псалтырь рифмотворная», «Вертоград многоцветный», «Рифмологион». Барочныя рысы. Уклад Сімяона Полацкага ў культуру Беларусі і Расіі. Ян (Андрэй) Белабоцкі. Філасофска-тэалагічныя роздумы. Заняпад старабеларускай літаратуры. Працяг гумарыстычнай традыцыі. «Прамовы русіна». К. Марашэўскі. «Камедыя». М. Цяцерскі. Інтэрмедыі. «Селянін у касцёле», «Чорт Асмалейка» і інш. Грамадска-палітычная думка. Погляды на ўладу і грамадства С. Полацкага. I. Капіевіч. Г. Каніскі і абарона праваслаўя ў Рэчы Паспалітай. Перамога контррэфармацыі. К. Лышчынскі. Трактат «Аб неіснаванні Бога».

Распаўсюджанне ідэй Асветніцтва. Навука. М. Пачобут-Адляніцкі. Філасофія. К. Нарбут.

Тэатр і музыка. Школьны тэатр. Пастаноўкі на рэлігійную і гістарычную тэматыку. Батлейка. «Цар Максімільян». Народныя сцэнкі. Прыгонны тэатр. Нясвіжскі і слуцкі тэатры Радзівілаў. Тэатры ў Гродне, Слоніме, Шклове. Харавыя шматгалосыя спевы. Канты. Псалмы. Украінскі музычны дзеяч М. Далецкі. Беларускія музыкі Мезенец і Е. Славінецкі.

Адукацыя. Адукацыя ў брацкіх школах. Полацкая і магілёўская брацкія школы. Склад выкладчыкаў і вучняў. Аслабленне пазіцый брацтваў. Заняпад брацкіх школ. Пашырэнне сеткі езуіцкіх калегіумаў. Піярскія школы. С. Канарскі. Утварэнне Эдукацыйнай камісіі. План і вынікі яе дзейнасці.

Раздзел 4 Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.

Тэма 8 Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.: архітэктура, мастацтва

Агульныя умовы развіцця. Уваходжанне Беларусі ў склад Расійскай імперыі. Палітыка царызму ў дачыненні да беларускіх зямель. Утварэнне беларускай нацыі. Змены ў культуры як фактар і паказчык фарміравання нацыі.

Архітэктура. Панаванне класіцызму. Новыя планы гарадоў. Палацава- паркавыя комплексы. Дзейнасць Румянцавых. Гомель. Палацы Агінскіх у Залессі, Тызенгаўза ў Паставах. Сядзібны дом у Відзах-Лаўчынскіх. Уплывы рамантызму. Пейзажныя і пейзажна-рамантычныя паркі. Мураванае культавае дойлідства. Магілёўскі Іосіфаўскі і гомельскі Петрапаўлаўскі саборы. Касцёл Св. Тэрэзы ў Шчучыне. Адміністрацыйна-грамадскія будынкі. Палацы губернатараў. Губернскія праўленні. Грамадзянская архітэктура. Будынак Дваранскага сходу ў Слуцку. Аб'екты гандлёва-гаспадарчага прызначэння. Карпусы навучальных устаноў. Ваеннае будаўніцтва. Абарончыя збудаванні ў Барысаве. Бабруйская і Брэсцкая крэпасці. Драўлянае дойлідства. Палеская школа.

Выяўленчае мастацтва. Жывапіс. Перавага свецкіх твораў. Найбуйнейшыя мастацкія школы. Факультэт жывапісу, скульптуры і графікі Віленскага універсітэта. Імператарская Акадэмія мастацтваў у Санкт-Пецярбургу. Накірункі. Класіцызм. Акадэмізм. Рамантызм. Роля Полацкай езуіцкай акадэміі. Жанры. Партрэтны, бытавы, гістарычны, пейзажны. I. Хруцкі. Нацюрморты, партрэты. Графіка. Літаграфіі і малюнкі К. Бахматовіча. А. Бартэльс. Сатыра, карыкатуры. М. Кулеша. «Царква Барыса і Глеба на Каложы ў Гродне». Скульптура. Барэльефы і медальёны. Манументальна-дэкаратыўная скульптура. Унутраны і знешні дэкор палацаў і сядзіб. Культавыя будынкі.

Тэма 9 Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.: літаратура, музычна-тэатральнае мастацтва, асвета і адукацыя

Літаратура. Зараджэнне новай беларускай літаратуры. Ян Чачот. А. Рыпінскі. У. Сыракомля. А. Міцкевіч і беларуская літаратура. Ян Баршчэўскі. «Шляхціц Завальня». Паэт-самародак П. Багрым. Ананімныя паэмы «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе». Праблема іх аўтарства. Творы В. Дуніна-Марцінкевіча. Іх месца і роля ў станаўленні новай беларускай літаратуры.

Музычнае і тэатральнае мастацтва. Народная музыка і народны тэатр. Творчасць М. К. Агінскага. Выцясненне польскага прафесійнага тэатра рускім. Мінскі тэатр. Дзейнасць В. Драздоўскага. Трупа В. Дуніна- Марцінкевіча, рэпертуар і акцёры. С. Манюшка. «Сялянка» і пачатак беларускай оперы.

Адукацыя і асвета. Вышэйшая адукацыя. Полацкая езуіцкая акадэмія. Віленскі універсітэт. Горы-Горацкі земляробчы інстытут. Сярэднія і пачатковыя навучальныя ўстановы. Рэформа сістэмы асветы напачатку XIX ст. Віленская вучэбная акруга. А. Чартарыйскі. Узмацненне паланізацыі навучальных устаноў. Змены ў палітыцы царызму пасля паўстання 1830 — 1831 гг. Скасаванне Віленскага універсітэта. Спробы русіфікацыі сістэмы асветы. Навука. Віленскі універсітэт — буйны навуковы цэнтр Беларусі і Літвы. Прыродазнаўчая плынь. А. і Я. Снядэцкія, Г. Баянус. Гуманітарныя навукі. I. Анацэвіч, М. Баброўскі, I. Даніловіч, I. Лялевель. Гомельскі гурток. I. Грыгаровіч. «Беларускі архіў старажытных грамат». Пачатак этнаграфічнага вывучэння Беларусі. 3. Даленга-Хадакоўскі. Даследаванне Беларусі расійскімі вучонымі. Экспедыцыі акадэмікаў I. Ляпёхіна і В. Севергіна. Навуковая дзейнасць выхадцаў з Беларусі па-за яе межамі. I. Дамейка.

Раздзел 5 Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX –

пачатку XX стст.

Тэма 10 Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX –

пачатку XX стст.: архітэктура, выяўленчае мастацтва

Горадабудаўніцтва і архітэктура. Рост гарадоў і новыя рысы ў іх планіроўцы. Прывілеяваны цэнтр і рабочыя ўскраіны. Архітэктурная эклектыка. «Гістарычныя» стылі: рэтраспектыўна-гатычны, рэтраспектыўна-рускі, неарускі, неараманскі, неаготыка, неарэнесанс, неабарока, неакласіцызм і інш. Сядзібныя будынкі. Адыход ад гістарызма. Стыль мадэрн. Новыя формы, прыёмы, дэкор, матэрыялы. Даходныя дамы, банкаўскія будынкі. Сядзібны дом у Галавічполлі. Драўлянае дойлідства.

Выяўленчае мастацтва. Этапы. Віленская рысавальная школа. Гістарычная тэматыка. К. Альхімовіч. Бытавы жанр. I. Трутнеў. Н. Сілівановіч. «Пастух са Свянцяншчыны». Мазаікі Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу. Пейзажы А. Гараўскага. «Вечар у Мінскай губерні». Партрэт. Б. Русецкі. А. Ромер. «Партрэт паўстанца 1863 г.» Графіка. Архітэктурныя пейзажы Н. Орды. Змены ў тэматыцы і жанрах у канцы XIX ст. Панаванне пейзажу. Уплывы новых накірункаў заходнееўрапейскага мастацтва. Ф. Рушчыц. «Зямля», «Ля касцёла», «Пустка (Восеньскі вецер)». Сацыяльная праблематыка. Г. Вейсенгоф. В. Бялыніцкі-Біруля. Праца расійскіх мастакоў на Беларусь I. Рэпін. «Беларус». I. Шышкін. Бытавы і партрэтны жанры. Віцебская мастацкая школа. Ю. Пэн. Карыкатуры К. Кастравіцкага. Скульптура. Я. Драздовіч, К. Кастравіцкі.

Тэма 11 Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX –

пачатку XX стст.: літаратура, музыка і тэатр, навука і адукацыя

Літаратура. Агітацыйныя творы. «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў». Публіцыстыка К. Каліноўскага. Творчасць А. Абуховіча і Ф. Тапчэўскага. Літаратурная і грамадская дзейнасць Ф. Багушэвіча. Паэзія. «Дудка беларуская», «Смык беларускі». Проза і публіцыстыка. Я. Лучына. «Вязанка». А. Гурыновіч. Тэматыка сацыяльнага вызвалення. Ліберальная і кансерватыўная плыні. А. Ельскі. А. Пшчолка. «Нашаніўскі» перыяд. Газета «Наша ніва» — галоўны асяродак беларускага руху. Супрацоўнікі і аўтары. Роля «Нашай нівы» ў станаўленні новай беларускай літаратуры і дітаратурнай мовы. Беларускія выдавецкія суполкі ў Вільні і Санкт-Пецярбургу. Б. Эпімах-Шыпіла. В. Іваноўскі. I. і А. Луцкевічы.

Тэатральнае і музычнае мастацтва. Станаўленне прафесійнага тэатра. Гастролі рускіх, украінскіх і польскіх тэатраў на Беларусь Таварыства аматараў мастацтваў у Мінску. Мінскі гарадскі тэатр. Аматарскія калектывы. Беларускі нацыянальны тэатр. «Беларускія вечарынкі». I. Буйніцкі. «Першая беларуская трупа». Рэпертуар. Гастролі. «Беларускі музычна-драматычны гурток» у Вільні. Народный тэатральныя прадстаўленні. «Першае таварыства беларускай драмы і камедыі» ў Мінску. Музыка. М. Ельскі і Н. Орда. Народная песня. Апрацоўкі У. Тэраўскага, Л. Рагоўскага, А. Грыневіча. Хор У. Тэраўскага. I. Шадурскі. Беларуская музычная камедыя «Тарас на Парнасе». Гастролі расійскіх кампазітараў і выканаўцаў на Беларусь.

Адукацыя. Палітыка царызму ў галіне адукацыі пасля паўстання 1863 г. Скасаванне Горы-Горыцкага земляробчага інстытута і іншых навучальных устаноў. Асаблівасці правядзення школьнай рэформы на Беларусь Пачатковая школа. Праблемы развіцця. Царкоўна-прыходскія школы. Народныя вучылішчы. Гарадскія вучылішчы. Іх колькасныя суадносіны. Узровень пісьменнасці насельніцтва Беларусі. Прафесійная адукацыя. Настаўніцкія семінарыі і інстытуты. Духоўныя семінарыі. Сярэдняя школа. Класічныя і рэальныя гімназіі (вучылішчы). Рост колькасці навучальных устаноў напачатку XX ст.

Праблема вышэйшай школы на Беларусь. Навука. Гуманітарныя дысцыпліны. Ідэйныя плыні. «Заходнерусізм». К. Гаворскі, М. Каяловіч. Пачатак нацыянальнай гістарыяграфіі. Працы М. Доўнар-Запольскага. В. Ластоўскі. «Кароткая гісторыя Беларусі». Вучоныя-этнографы. А. Кіркор, П. Шэйн, Е. Раманаў. Мовазнаўства. «Словарь белорусского наречия» I. Насовіча. Я. Карскі. «Беларусы» — фундаментальная праца па беларусазнаўстве. Навуковыя таварыствы. Прыродазнаўчыя і сельскагаспадарчая навукі. Беняконская сельскагаспадарчая і Мінская балотная станцыі. Медыцына. Таварыства мінскіх урачоў. Дзейнасць В. Наркевіча-Ёдкі. Навуковыя даследаванні беларусаў па-за межамі радзімы. I. Чэрскі.

Раздзел 6 Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.

Тэма 12 Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.:

архітэктура і выяўленчае мастацтва

Умовы развіцця. Палітыка Савецкай дзяржавы ў галіне культуры. Рэпрэсіі супраць нацыянальнай інтэлігенцыі Асаблівасці развіцця нацыянальнай культуры ў Заходняй Беларусі. Горадабудаўніцтва і архітэктура. Індустрыяльнае будаўніцтва. Прамысловая архітэктура. Аднаўленне жыллёвага будаўніцтва. Рабочыя пасёлкі. Грамадскія будынкі. Павільённая сістэма. Універсітэцкі гарадок БДУ. Уплывы канструктывізму. Г. Гольц, М. Паруснікаў. Будынак Дзяржбанка ў Мінску. Э. Лосер. Кінатэатр «Чырвоная зорка» ў Магілёве. Белдзяржпраект. Распрацоўка генеральных планаў гарадоў. Г. Лаўроў. Галоўны корпус бібліятэкі імя У. Леніна. Неакласіцызм. Праекты I. Лангбарда. А. Воінаў, У. Вараксін. Будынак ЦК КПБ.

Выяўленчае мастацтва. Агітацыйнае мастацтва. М. Шагал. Экспрэсіянізм. К. Малевіч, Л. Лісіцкі, В. Ермалаева. Супрэматызм. УНОВИС. Віцебск — буйны цэнтр мастацкага жыцця. Віцебскі мастацка-практычны інстытут. Жывапіс. Тэматычная карціна. Пейзажы. В. Бялыніцкі-Біруля. Фальклорная і гістарычная тэматыка. Індустрыяльная праблематыка. Партрэтны жанр. I. Ахрэмчык. В. Волкаў. Ю. Пэн. Новыя рысы творчасці. Графіка. М. Дабужынскі, С. Юдовін. Скульптура. Звужэнне тэматыкі. Жывапіс. Рэвалюцыйная праблематыка. Партрэтны жанр. М. Тарасікаў. Партрэт акадэміка М. Нікольскага. Манументальны жывапіс. Роспісы Дома ўрада БССР. Скульптура. А. Бембель. Гарэльефы. Г. Манізер. Помнік У. Леніну. Партрэтныя працы А. Бразера і 3. Азгура.

Тэма 13 Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.: літаратура, музыка, тэатр, адукацыя і навука, культура Заходняй Беларусі

Літаратура. Літаратурныя аб'яднанні. «Маладняк». «Узвышша». «Полымя». БелАПП. Склад сяброў. Ідэйная накіраванасць. Паэзія. Я. Купала. Я. Колас. «Новая зямля», «Сымон-музыка». Вершы і паэмы У. Дубоўкі. А. Дудар. «Пасеклі край наш папалам». Першыя рэпрэсіі. Станаўленне прозы. Аўтары. Формы. Праблематыка. Я. Колас. Пачатак трылогіі «На ростанях». К. Чорны. Апавяданні. «Маладнякоўская аповесць». Сатыра. А. Мрый. «Запіскі Самсона Самасуя». Драматургія. Я. Купала. «Тутэйшыя». Перабудова літаратурна-мастацкіх арганізацый. Стварэнне Саюза пісьменнікаў (1934). Сацыялістычны рэалізм. Я. Купала. «Над ракою Арэсай». Новае жыццё і новы чалавек у празаічных творах. Аповесці і апавяданні Я. Коласа, М. Лынькова, П. Галавача, С. Баранавых. К. Чорны. «Бацькаўшчына», «Трэцяе пакаленне».

Драматургія. К. Крапіва. «Хто смяецца апошнім». Э. Самуйлёнак. Тэатр, музыка і кінамастацтва. Першы і Другі Беларускія дзяржаўныя тэатры. Рэпертуар. Пастаноўка «Тутэйшых». Беларускі Дзяржаўны вандроўны тэатр Ул. Галубка. Першыя беларускія савецкія оперы. М. Чуркін, М. Аладаў. Нараджэнне беларускага кіно. Кінастудыя «Савецкая Беларусь» у Ленінградзе. Кінахроніка. Ю. Тарыч. «Лясная быль» (1926). Рэарганізацыя тэатральнага жыцця. Трэці Беларускі дзяржаўны тэатр. Рэжысёр У. Галубок. Акцёры Г. Глебаў, I. Ждановіч.

Кампазітары. Оперы Я. Цікоцкага, А. Багатырова, А. Туранкова. Стварэнне новых музычных калектываў і устаноў. Белдзяржфілармонія. Тэатр оперы і балета. Беларуская кансерваторыя. Кінарэжысёры.

Адукацыя і навука. Ліквідацыя непісьменнасці. Школы, лікпункты. Уніфікацыя пачатковай і сярэдняй школы.Увядзенне ўсеагульнага абавязковага навучання (1926). Сярэдняя спецыяльная адукацыя. Вышэйшыя навучальныя установы. Стварэнне Белдзяржуніверсітэта. Праблемы і вынікі станаўлення новай сістэмы адукацыі. Навука. Навукова-тэрміналагічная камісія. Інстытут беларускай культуры. Беларуская Акадэмія навук. Галоўныя накірункі развіцця навукі. Гісторыя. У. Ігнатоўскі, М. Доўнар-Запольскі. Археаграфічная праца. Літаратуразнаўства. I. Замоцін, М. Гарэцкі, М. Піятуховіч. Фалькларыстыка. А. Сержпутоўскі. Мастацтвазнаўства. М. Шчакаціхін. «Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва». Прыродазнаўчыя і дакладныя навукі. Краязнаўчая праца.

Культура Заходняй Беларусі. Беларускі нацыянальны рух у Заходняй Беларусі. Палітыка Польскай дзяржавы ў дачыненні да беларусаў. Адукацыя, прапаганда нацыянальных ідэй і вывучэннне культурнай спадчыны беларускага народа. Рух за беларускую школу. Таварыства беларускай школы. Беларускія гімназіі і школы. Грамадская і навуковая дзейнасць Б. Тарашкевіча. М. Гарэцкі. «Гісторыя беларускае літаратуры». I. І А. Луцкевічы. Заснаванне і дзейнасць беларускага музея ў Вільні. Далучэнне да СССР і БССР. Змены ў культурным жыцці. Р. Шырма. Беларускі ансамбль песні і танца. Літаратурны працэс. Ідэйныя плыні. Жанры і формы. Публіцыстыка мяжы 1910—1920-х гг. А. Луцкевіч, А. Смоліч, У. Самойла, А. Цвікевіч. I. Абдзіраловіч. «Адвечным шляхам». Рамантычны накірунак. У. Жылка, Л. Родзевіч. Рэлігійны рамантызм К. Сваяка. Лірыка Н. Арсенневай. Зборнік «Пад сінім небам». Драматургія. П'есы Ф. Аляхновіча. Проза. X. Ільяшэвіч. Рэвалюцыйны накірунак. П. Пестрак, В. Таўлай. Пачатак літаратурнай дзейнасці М. Танка. «На этапах». Выяўленчае мастацтва. Асоба і дзейнасць Я. Драздовіча. Студыя-майстэрня пры Віленскай беларускай гімназіі. Жывапіс. Гістарычная тэматыка. Сімвалічна-алегарычныя працы. Фантастычна-касмічныя цыклы. Графіка. Скульптура. П. Сергіевіч. «Беларусы», «Шляхам жыцця». М. Сеўрук. «Жніво».

Раздзел 7 Культура Беларусі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе да першай палове 80-х гг. XX ст.

Тэма 14 Культура Беларусі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе

Наступствы вайны. Палітычны рэжым. Ваенная тэматыка ў літаратуры і мастацтве.

Архітэктура і выяўленчае мастацтва. Аднаўленне гарадоў і вёсак. Новыя генеральныя планы гарадоў. Генеральны план забудовы г. Мінска (1946). Пераход да радыяльна-кальцавой планіровачнай сістэмы. Прамысловае будаўніцтва. Белпрампраект. Архітэктура. Уплывы класіцызму і эклектыкі.

Жывапіс. Ваенная тэматыка. А. Шыбнёў, Я. Зайцаў. Адлюстраванне культу асобы I. Сталіна ў працах мастакоў. Скульптура. 3. Азгур. Партрэты. Манумент Перамогі ў Мінску.

Літаратура. Тэорыя бесканфліктнасці. Новае пакаленне творцаў. I. Шамякін. Раманы. Вясковая тэматыка. Я. Брыль. «У Забалоцці днее». Першыя спробы крытыкі. «На Быстранцы». Рэвалюцыйная тэматыка. М. Лынькоў, П. Пестрак. Я. Колас. Завяршэнне трылогіі «На ростанях». Паэзія. Грамадзянскі пафас. Публіцыстычнасць. А. Куляшоў, П. Панчанка. Драматургія. Тэма вайны. А. Маўзон. К. Губарэвіч. Камедыйны жанр. К. Крапіва. А. Макаёнак. «Выбачайце, калі ласка!»

Тэатр і музыка. Барацьба з касмапалітызмам. Тэатральны рэпертуар. Спектаклі. «Пяюць жаваранкі». Пастаноўкі Рускага драматычнага тэатра. Акцёры. Музыка. Дз. Лукас. Опера «Кастусь Каліноўскі». Р. Пукст. «Машэка». М. Аладаў, П. Падкавыраў, У. Алоўнікаў. Стварэнне Дзяржаўнага народнага хора БССР. Дзейнасць Г. Цітовіча.

Адукацыя і навука. Аднаўленнне дзейнасці навучальных навуковых устаноў. Школьная рэформа. Сямігадовыя і сярэднія школы. Скарачэнне колькасці беларускамоўных школ. Праблемы вышэйшай школы. Адкрыццё новых інстытутаў. Беларускі тэатральны інстытут, Мінскі дзяржаўны інстытут замежных моў, Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту ў Гомелі і інш. Новыя накірункі развіцця айчыннай навукі. Беларуская школа генетыкі. Прэзідэнт АН БССР А. Жэбрак.

Тэма 15 Айчынная культура ў другой палове 50-х —

першай палове 80-х гг. XX ст.: архітэктура і выяўленчае мастацтва

Развянчанне культу асобы I. Сталіна. «Адліга». Лібералізацыя грамадскага і культурнага жыцця. «Шасцідзесятнікі». Узмацненне кантролю над сферай культуры з сярэдзіны 60-х гг. Русіфікацыя. Горадабудаўніцтва і архітэктура. Пераход да індустрыяльных метадаў будаўніцтва. Уплыў на архітэктурнае аблічча населеных пунктаў. Тыпавыя жылыя і грамадскія будынкі. Змены ў архітэктуры з 70-х гг. Жылы раён і мікрараён — галоўныя структурныя элементы буйнога горада. Будаўніцтва новых гарадоў. Салігорск, Наваполацк, Жодзіна і інш.

Выяўленчае мастацтва. Асноўныя праблемы і накірункі развіцця. Вялікая Айчынная вайна ў творчасці М. Савіцкага. Цыкл «Лічбы на сэрцы». Л. Шчамялёў. Ваенная і сучасная тэматыка. Тэма радзімы. М. Данцыг. «Мой Мінск». У. Стальмашонак. Партрэты Р. Шырмы і Я. Коласа. Пстарычнае мінулае. А. Марачкін. Манументальны жывапіс. I. Кішчанка. Мазаікі. Графіка. В. Шаранговіч, У. Басалыга. Скульптура. А. Анікейчык, Л. Гумілеўскі, А. Бембель. Мемарыяльныя комплексы «Хатынь», «Брэсцкая крэпасць-герой».

Тэма 16 Айчынная культура ў другой палове 50-х —

першай палове 80-х гг. XX ст.: літаратура, музыка, тэатр і кіно

Літаратура. Вяртанне рэпрэсіраваных літаратараў. У. Дубоўка, Я. Пушча, А. Звонак, Я. Скрыган. С. Грахоўскі. «Дзень нараджэння». Проза. Ваенная тэматыка. Асоба В. Быкава. Аповесці «Жураўліны крык», «Трэцяя ракета», «Сотнікаў» і інш. Росквіт беларускага рамана ў 60-я гг. Эпічная трылогія I. Мележа «Людзі на балоце». Гісторыя ў рамантычным бачанні У. Караткевіча. I. Шамякін. Жыццё беларускага горада. Паэзія. Старэйшае пакаленне. М. Танк, П. Панчанка, П. Броўка, А. Куляшоў. Грамадзянская пазіцыя. Барацьба за мір. Новае пакаленне. А. Вярцінскі, Н. Гілевіч, Р. Барадулін. «Жаночая паэзія».

Драматургія. Класічныя творы А. Макаёнка. «Лявоніха на арбіце», «Трыбунал», «Таблетку пад язык». М. Матукоўскі, А. Дзялендзік. Раннія п'есы А. Дударава.

Тэатр, музыка і кіно. Новыя тэатры. Рэжысёры. Пастаноўкі. Акцёры. С. Станюта, Г. Гарбук, 3. Канапелька. Музыка. Опера і аперэта. Балетнае мастацтва. Я. Глебаў, Г. Вагнер, А. Мдзівані. Песенны жанр. I. Лучанок, Э. Ханок, Л. Захлеўны. Эстрадная музыка. ВІА «Песняры», «Сябры». Кіно. Студыя «Беларусьфільм». В. Корш-Саблін. «Масква — Генуя». Дакументальнае кіно.

Тэма 17 Айчынная культура ў другой палове 50-х —

першай палове 80-х гг. XX ст.: адукацыя і навука

Адукацыя і навука. Школьныя рэформы. Дасягненні. Супярэчнасці. Пераход да ўсеагульнай сярэдняй адукацыі моладзі. Новыя ВНУ. Адкрыццё Гомельскага і Гродзенскага дзяржаўных універсітэтаў. Паскоранае развіццё фундаментальнай навукі. Фізіка і матэматыка. Б. Сцяпанаў, М. Ельяшэвіч, М. Барысевіч. Біёлаг В. Купрэвіч.

Культура беларускай дыяспары. Беларуская бібліятэка і музей у Лондане. Перыядычны друк. Паэзія Л. Геніюш, Н. Арсенневай. Спявак М. Забэйда-Суміцкі. Навуковыя даследаванні. Ян Станкевіч.

Раздзел 8 Беларуская культура на сучасным этапе

Тэма 18 Беларуская культура на сучасным этапе: нацыянальна-культурнае адраджэнне і архітэктура

Нацыянальна-культурнае адраджэнне. Значэнне беларускай культуры і мовы. Духоўныя арыенціры. Дзяржаўная палітыка ў галіне культуры.

Новыя рысы ў горадабудаўніцтве, архітэктуры і выяўленчым мастацтве. Аднаўленне храмавага дойлідства. Творчасць мастакоў А.Марачкіна, М. Селешчука, М. Купавы, У. Савіча.

Тэма 19 Беларуская культура на сучасным этапе: літаратура

Абнаўленне літаратуры. Грамадскае гучанне. Публіцыстыка А. Адамовіча. С. Алексіевіч. «Цынкавыя хлопчыкі». Гістарычная тэматыка. У.Арлоў, Л. Дайнека, К. Тарасаў і інш. Творчасць А. Глобуса. Паэзія. А. Разанаў, Л. Дранько-Майсюк, У. Някляеў, Г. Булыка.

Драматычныя творы А.Дударава.

Тэма 20 Беларуская культура на сучасным этапе: тэатр, музыка, кінамастацтва

Тэатральнае жыццё. Новыя формы і змест. Тэатр-лабараторыя беларускай драматургіі «Вольная сцэна». В. Мазынскі. Альтэрнатыўны тэатр. Новыя тэатральныя пастаноўкі. М. Пінігін. «Тутэйшыя».

Музыка. У. Солтан. Оперы. Сімфоніі Дз. Смольскага, В. Войціка. Песенны жанр. Рок-музыка. Гурты «Новае неба», «Мроя», «Крама» і інш. Беларускі балет. Пастаноўкі В. Елізар'ева.

Кінарэжысёры М. Пташук, В. Дашук. Тэатральныя, музычныя і кінафестывалі. «Славянскі базар» у Віцебску. Гастролі беларускіх мастацкіх калектываў за мяжой.

Навука. Праблемы. Дасягненні. Перспектывы развіцця.

Культурнае і навуковае жыццё беларусаў замежжа. Літаратура і мастацтва.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЯ КАРТА ВУЧЭБНАЙ ДЫСЦЫПЛІНЫ

Нумар раздзела, тэмы, заняткаў	Назва раздзела, тэмы, заняткаў; пералiк вывучаемых пытанняў	Колькасць аудыторных гадзiн	Колькасьць КРС	Формы кантролю ведаў
Лекцыi	Практычныя заняткі	Семінарскія заняткі	Лабараторныя заняткi	Іншае
1	2	3	4	5	6	7	8	9
1	Раздзел 1. Культура беларускіх зямель у эпоху першабытнага мастацтва і у у IX — XIII стст. 1. Культура беларускіх зямель у эпоху першабытнага мастацтва. 2. Культура беларускіх зямель у IX — XIII стст.: народная культура, архітэктура, мастацтва. 3. Культура беларускіх зямель у IX — XIII стст.: літаратура.	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады
2	Раздзел 2. Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст. 1. Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.: архітэктура і горадабудаўніцтва. 2. Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.: мастацтва, літаратура, адукацыя.	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады
3	Раздзел 3. Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст. 1. Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.: архітэктура і мастацтва. 2. Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.: літаратура, тэатр і музыка, адукацыя.	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады

1	2	3	4	5	6	7	8	9
4	Раздзел 4. Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст. 1. Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.: архітэктура, мастацтва. 2. Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.: літаратура, музычна-тэатральнае мастацтва, асвета і адукацыя.	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады
5	Раздзел 5. Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX стст. 1. Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX стст.: архітэктура, выяўленчае мастацтва. 2. Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX стст.: літаратура, музыка і тэатр, навука і адукацыя.	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады
6	Раздзел 6. Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст. 1 Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.: архітэктура і выяўленчае мастацтва. 2. Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.: літаратура, музыка, тэатр, адукацыя і навука, культура Заходняй Беларусі.	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады
7	Раздзел 7. Культура Беларусі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе да першай палове 80-х гг. XX ст. 1 Культура Беларусі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе 2 Айчынная культура ў другой палове 50-х — першай палове 80-х гг. XX ст.: архітэктура і выяўленчае мастацтва 3 Айчынная культура ў другой палове 50-х — першай палове 80-х гг. XX ст.: літаратура, музыка, тэатр і кіно 4 Айчынная культура ў другой палове 50-х — першай палове 80-х гг. XX ст.: адукацыя і навука	2	-	2	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады

1	2	3	4	5	6	7	8	9
8	Раздзел 8. Беларуская культура на сучасным этапе 1. Беларуская культура на сучасным этапе: нацыянальна-культурнае адраджэнне і архітэктура. 2. Беларуская культура на сучасным этапе: літаратура. 3. Беларуская культура на сучасным этапе: тэатр, музыка, кінамастацтва.	2	-	4	-	-	-	Рэфераты, вусныя даклады
Усяго гадзінаў:	16	18	Залік

Старэйшы выкладчык	А. Д. Паўлавец

ІНФАРМАЦЫЙНА-МЕТАДЫЧНАЯ ЧАСТКА

Пералік практычных заняткаў

Культура беларускіх зямель у эпоху першабытнага мастацтва і у у IX — XIII стст.

Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.

Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.

Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.

Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX стст.

Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.

Культура Беларусі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе да першай палове 80-х гг. XX ст.

Беларуская культура на сучасным этапе: нацыянальна-культурнае адраджэнне, архітэктура, літаратура.

Беларуская культура на сучасным этапе: тэатр, музыка, кінамастацтва.

Рэкамендаваныя формы кантроля ведаў

Рэфераты

Вусныя даклады

Рэкамендаваныя артыкулы і кнігі для рэферавання

Барысевіч, Юрась. Бум-бам-літ: не пытайся, па кім бомкае тазік [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=12624.

Арцімовіч, Таня. Мастак як «кропка супраціву» [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=16143.

Дабравольскі, Вадзім. Субверсіўныя практыкі сучаснага мастацтва ў Беларусі [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=10866.

Кандраценка, Тацяна. Археалёгія калектыўнае памяці [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=7862.

Барысевіч, Юрась. Галава да неба [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=5080.

Барысевіч, Юрась. Алесь Пушкін. Ільвінае сэрца [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=8607.

Барысевіч, Юрась. Аляксей Жданаў: узараная мерзліня [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://partisanmag.by/?p=7535.

Рэстаўрацыя дударскай традыцыі ў 70–90х гг. ХХ ст. (Занатавана паводле ўспамінаў У. ПУЗЫНІ, Т. КАШКУРЭВІЧА і А. ЛАСЯ) // Dudar. Альманах Дударскага клуба Беларусі 1 / 2012 [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://kamunikat.org/download.php?item=21583-1.pdf&pubref=21583.

Васілеўскі, Петра. Восень патрыярха?.. Міхаіл Савіцкі: мастак пад Вавілонскаю вежай // Дзеяслоў 2002 [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://kamunikat.org/download.php?item=3590-23.pdf.

Разаўскас Д. Белы вершнік // Druvis №2, 2008 [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://kamunikat.org/download.php?item=37595-1.pdf&pubref=37595.

Ганецкая, Ірына. Харчаванне ý беларускіх замках XVI—XVIII ст. [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://www.belhistory.eu/iryna-ganeckaya-xarchavanne-y-belaruskix-zamkax-xvi-xviii-st/.

Гужалоўскі А. Замах на сям’ю сэксуальная рэвалюцыя [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://www.belhistory.eu/alyaksandr-guzhalouski-zamah-na-syam%e2%80%99yu-seksualnaya-revalyucyya-1920-x-g-u-bssr-na-staronkah-peryyadychnaga-druku/.

Маркава А. Школьная аснова выхавання нацыянальнай самасвядомасці ў БССР [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://www.belhistory.eu/alena-markava-shkolnaya-asnova-vyhavannya-nacyyanalnaj-samasvyadomasci-%d1%9e-bssr/.

Дучыц Л. У. Касцюм жыхароў Беларусі X—XIII стст.: паводле археалагічных звестак / Л. У. Дучыц. — Мінск: Беларуская навука, 2005. — 80 с.

Страчаная спадчына / Т.В. Габрусь [і інш.]; уклад. Т.В. Габрусь. — Мінск : Беларусь, 2003. — 351 с.

Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / В.Б. Евароўскі [і інш.]; рэд. кал.: В.Б. Евароўскі [і інш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2008. — 575 с.

Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / С.І. Санько [і інш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2010. — 840 с.

Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 3. Рэфармацыя. Контррэфармацыя. Барока / В.Б. Евароўскі [і інш.] ; рэдкал. тома : В.Б. Евароўскі [і інш.]. — Мінск : Беларуская навука, 2013. — 615 с.

Бардах, Юліуш. Штудыі з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага /. - Мн. : Часоп. "Беларус. гіст. агляд", 2002. - 459 с.

Бохан, Ю. Турнірныя традыцыі ў Вялікім княстве Літоўскім у XIV-XVI стагоддзях // Ю. Бохан. - Мінск, 2008. - 76 с.

Абламейка, Сяргей. Нечаканы Скарына // Сяргей Абламейка. — Радыѐ Свабодная Эўропа/ Радыѐ Свабода, 2018. —315 с.

Ракіцкі, Вячаслаў. Беларуская Атлантыда / Вячаслаў Ракіцкі. - Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2010―. - (Бібліятэка Свабоды. XXI стагоддзе)

Ракіцкі, Вячаслаў. Беларуская Атлантыда / Вячаслаў Ракіцкі. Кн. 2 : Міты і брэнды каланізаванай нацыі. — 347 с.

Клімуць, Л. Я. Сармацкая культура беларускай шляхты ў XVI―XVIII стагоддзях / Л. Я. Клімуць. - Мінск: Беларусь, 2013. - 127 с.

Інстытут беларускай культуры / АН Беларусі, Ін-т гісторыі; М. П. Касцюк, П. Ц. Петрыкаў, М. У. Токараў і інш; Рэдкал.: М. А. Барысевіч (старш.), М. У. Токараў (адк. сакратар). — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — С. 254.

Санько, С. І. Галенчанка, Г. Я. Беларуская культурная традыцыя. Лекцыі Беларускага калегіюма. [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://belcollegium.by/tag/syargej-sanko/

Бабкоў, Ігар. Беларускі авангард: трансгрэсіі і парадоксы [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://belcollegium.by/igar-babkou-belaruski-avangard-transgresii-i-paradoksy/.

Прыкладная тэматыка вусных дакладаў

Беларуская міфалогія.

Хрысціянскія і паганскія элементы ў культуры.

Асоба і творчасць Кірылы Тураўскага.

«Слова пра паход Ігаравы» і беларускія землі.

Ваеннае дойлідства.

Беларуская готыка.

Асоба і жыццёвы шлях Фрранцыска Скарыны.

Сымон Будны.

Васіль Цяпінскі.

Дзённік Ф. Еўлашэўскага.

«Допісы» Ф. Кміты-Чарнабыльскага

Гуманістычныя тэндэнцыі ў творчасці Грыгорыя Цамблака

Мялеці Сматрыцкі.

Лаўрэнцій і Стэфан Зізаніі

Пётар Скарга

Iпаці Пацей.

Узнікненне лялечнага тэатра «Батлейка»

Дзейнасць беларускіх майстроў у Маскве. Перасяленне беларускіх рамеснікаў у Расію.

Сімяон Полацкі

Казімір Лышчынскі.

Філасофія. К. Нарбута.

Прыгонны тэатр.

Эдукацыйная камісіія План і вынікі яе дзейнасці.

Факультэт жывапісу, скульптуры і графікі Віленскага універсітэта.

Ян Чачот

Уладзіслаў Сыракомля

Адам Міцкевіч

Ян Баршчэўскі

Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч.

Творчасць Міхала Клеафаса Агінскага.

Станіслаў Манюшка.

Змены ў палітыцы царызму пасля паўстання 1830 — 1831 гг.

3арыян Даленга-Хадакоўскі.

Ян Снядэцкі.

Iгнат Дамейка.

Стыль мадэрн.

«Гістарычныя» стылі: рэтраспектыўна-гатычны, рэтраспектыўна-рускі, неарускі, неараманскі, неаготыка, неарэнесанс, неабарока, неакласіцызм і інш.

Казімір Альхімовіч.

Нікадзім Сілівановіч.

Апалінары Гараўскі.

Наполеон Орда.

Фердынанд Рушчыц.

Юдаль Пэн.

Публіцыстыка К. Каліноўскага.

Янка Лучына.

Газета «Наша ніва» — галоўны асяродак беларускага руху.

Iгнат Буйніцкі.

Палітыка царызму ў галіне адукацыі пасля паўстання 1863 г.

«Заходнерусізм».

Еўдакім Раманаў

Iван Насовіч

Яўхім Карскі

Дзейнасць В. Наркевіча-Ёдкі

Іван Чэрскі.

Рэпрэсіі супраць нацыянальнай інтэлігенцыі

Уплывы канструктывізму.

Iосіф Лангбарда

Марк Шагал.

Казімір Малевіч.

Вітольд Бялыніцкі-Біруля.

Андрэй Бембель.

3аір Азгур.

Літаратурныя аб'яднанні: «Маладняк». «Узвышша». «Полымя».

Навукова-тэрміналагічная камісія.

Мікола Шчакаціхін.

Таварыства беларускай школы.

Браніслаў Тарашкевіч

Максім Гарэцкі.

Iгнат Абдзіраловіч.

Наталля Арсеннева.

Францішак Аляхновіч.

Язэп Драздовіч.

Рыгор Барадулін.

Ларыса Геніюш.

Леанід Шчамялёў.

Рэкамендаваныя пытанні да заліку

Культура беларускіх зямель у эпоху першабытнага мастацтва.

Культура беларускіх зямель у IX — XIII стст.: народная культура, архітэктура, мастацтва.

Культура беларускіх зямель у IX — XIII стст.: літаратураКультура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.: архітэктура і горадабудаўніцтва.

Культура Беларусі ў XIV — першай палове XVII стст.: мастацтва, літаратура, адукацыяАйчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.: архітэктура і мастацтва.

Айчынная культура ў другой палове XVII - XVIII стст.: літаратура, тэатр і музыка, адукацыяКультура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.: архітэктура, мастацтва.

Культура Беларусі ў канцы XVIII – першай палове XIX стст.: літаратура, музычна-тэатральнае мастацтва, асвета і адукацыя. Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX стст.: архітэктура, выяўленчае мастацтва.

Развіццё культуры Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX стст.: літаратура, музыка і тэатр, навука і адукацыяКультура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.: архітэктура і выяўленчае мастацтва.

Культура Беларусі ў 20 – 30-ыя гг. XX ст.: літаратура, музыка, тэатр, адукацыя і навука, культура Заходняй БеларусіКультура Беларусі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе

Айчынная культура ў другой палове 50-х — першай палове 80-х гг. XX ст.: архітэктура і выяўленчае мастацтва

Айчынная культура ў другой палове 50-х — першай палове 80-х гг. XX ст.: літаратура, музыка, тэатр і кіно

Айчынная культура ў другой палове 50-х — першай палове 80-х гг. XX ст.: адукацыя і навукаБеларуская культура на сучасным этапе: нацыянальна-культурнае адраджэнне і архітэктура.

Беларуская культура на сучасным этапе: літаратура.

Беларуская культура на сучасным этапе: тэатр, музыка, кінамастацтва

Рэкамендаваная літаратура

Асноўная

Воинов А.А. История архитектуры Белоруссии: В 2-х т. Т. 2: Советский период. 2-е изд. - Мн.: Вышэйшая школа, 1987.

Дробов Л.Н. Живопись Белоруссии XIX - начала XX в. - Мн.: Вышэйшая школа, 1974.

Дробов Л.Н. Живопись Советской Беларуссии (1917-1975). - Мн.: Вышэйшая школа, 1979.

Качаноўскі У.У. Гісторыя культуры Беларусі: Вучэбны дапаможнік для студэнтаў ВНУ. - Мн.: НКФ "Экаперспектыва", 1994.

Ковшаров Н.Д. История культуры Беларуси. 1917 - 90-е гг.: Учебное пособие. - Мн.: БГПУ им. М. Танка, 1999.

Лойка А.А. Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастрычніцкі перыяд: У 2-х т. 2-е выд. - Мн.: Вышэйшая школа, 1989.

Лойка А.А. Старабеларуская літаратура.- Мн.: Вышэйшая школа, 2001.

Лыч Л., Навіцкі У. Гісторыя культуры Беларусь 2-е выд., дап. - Мн.: ВП "Экаперспектыва", 1997.

Парашкоў С.А. Гісторыя культуры Беларусь 2-е выд. - Мн.: Беларуская навука, 2004.

Ходзін С.М. Гісторыя культуры Беларусі ў 1920 - 1930-я гг.: Дапаможнік для студэнтаў гістарычнага факультэта. - Мн.: БДУ, 2001.

Чантурия В.А. История архитектуры Белоруссии: В 2-х т. Т. 1: Дооктябрьский период. 3-е изд. - Мн.: Вышэйшая школа, 1985.

Дадатковая

Академия наук Белорусской ССР: Краткий очерк. - Мн.: Наука и техника, 1989.

Архитектура Советской Белоруссии / Под общ. ред. В.И.Аникина.- М.: Стройиздат, 1986.

Гаробчанка Т.Я. На мяжы стагоддзяў: Сучасны беларускі драматычны тэатр. - Мн.: Беларуская навука, 2002.

Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1-6. - Мн.: Навука і тэхніка, 1987-1994.

Гісторыя беларускага тэатра: У 3-х т. - Мн.: Навука і тэхніка, 1983-1987.

Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры: У 2-х т. - Мн.: Навука і тэхніка, 1968-1969.

Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: У 4-х т. Т. 1-3. - Мн.: Беларуская навука, 1999-2001.

Гісторыя кінамастацтва Беларусі: У 4-х т. Т. 1: 1924 - 1959 гг. - Мн.: Беларуская навука, 2001.

История белорусского кино: В 2-х ч. - Мн.: Наука и техника, 1969-1970.

Кісялёў Р.Я. Школа Савецкай Беларусь - Мн.: Народная асвета, 1968.

Красовский Н.И. Высшая школа Советской Белоруссии. 2-е изд. - Мн.: Вышэйшая школа, 1972.

Кулагин А.Н. Архитектура дворцово-усадебных ансамблей Белоруссии: Вторая половина XVIII - начало XIX в. - Мн.: Наука и техника, 1981.

Кулагін A.M. Эклектыка. Архітэктура Беларусі другой паловы XIX - пачатку XX ст. - Мн.: Ураджай, 2000.

Лакотка А.1. Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры. - Мн.: Ураджай, 1999.

Мельнікаў А.А. Кірыл, епіскап тураўскі: Жыццё. Спадчына. Светапогляд. 2-е выд. - Мн.: Беларуская навука, 2000.

Музыкальный театр Белоруссии: Дооктябрьский период. - Мн.: Навука і тэхніка, 1990.

Музычны тэатр Беларусі: 1960-1990: Балет; Музыка ў пастаноўках драматычных тэатраў. - Мн.: Беларуская навука, 1997.

Музычны тэатр Беларусі: 1960-1990: Опернае мастацтва; Музычная камедыя і аперэта. - Мн.: Беларуская навука, 1996.

Нефед В.И. Становление белорусского советского театра. 1917-1941.- Мн.: Наука и техника, 1965.

Франциск Скорина и его время: Энциклопедический справочник. - Мн.: «Белорусская Советская Энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1990.

Шкалаеу М.В. Палата кнігапісная: Рукапісная кніга на Беларусі ў X - XVIII стагоддзях. - Мн.: Мастацкая літаратура, 1993.

Очерки истории науки и культуры Беларуси IX - начала XX в. - Мн.: Навука і тэхніка, 1996.

Чантурия В.А. Памятники архитектуры и градостроительства Белоруссии. - Мн.: Полымя, 1986.

Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6-ці т. - Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993-2003.

Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-ці т. - Мн.: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 1984-1987.

Рэсурсы сеціва

37 Арт-гісторыіі. [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://www.youtube.com/watch?v=rfyqXV4gxkg&list=PLmGv3zIr0LKA1tfPvPj1BdpBLjwfwDCvA

38 Архітэктура Беларусі. [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://www.youtube.com/watch?v=hJ8ZZjizB80&list=PLmGv3zIr0LKCdrfkx4vGN5ubSCWffqwjz

39 Фарбы памяці. [Электорнны рэсурс]. – Рэжым доступу: https://www.youtube.com/watch?v=jp3RnAWXBXQ&list=PLmGv3zIr0LKA3tR-iVvBa2UZU45IuDeo4